بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

437

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

جهت كرم بزرگ بر بالاى ناف و جهت حب القرع بر زير ناف بنهند و اگر در معده ضعفى باشد ادويه را به شراب بهى يا رب آن سرشته بنهند و اگر خلط كنند اولى بود و ضمادى كه از ترياق بزرگ سازند درين آبها بغايت سودمند باشد و مجربست ديگرى بگيرند شونيز سوده و آن را بطبيخ شحم حنظل خلط كرده بر حوالى ناف مىنهند ديگرى بگيرند صبر و افسنتين و شحم حنظل و قطران و زهره گاو و شونيز در سركه پخته و ورق فوخ جمله را به آب سرشته مىنهند و هرگاه ضماد خشك مىشود تازه مىسازند بيان طلاى مجرب جهت اطفال بگيرند درمنه تركى يك مثقال صبر نيم درم جمله را با برگ شفتالو سرشته بر حوالى ناف او بلته مىافگنند و چون خشك مىشود و اعادى مىكنند و شياف و فتيله كه ترتيب كنند هم ازين اجزاها كه در ضمادات و جفن مذكور شد نافع آيد هر شخصى را آنچه مناسب حال وى بود و حكماى هند بعد از آنكه تنقيه كرده باشند امعا را از كرم پيوسته پرهيز مىفرمايند و از آنچه مولد ماده گرم بود در هرچند گاه ديگر بار مسهلى كه آن ماده را دفع كند مىدهند و دائما بر دوا مداومت مىفرمايند كه مقوى احشا و امعا و مانع تعفن و ضد مزاج و مقوى حرارت غريز و حافظ رطوبت اصليه باشد مثل كبسى و مهارس و زرنيخ و بالادر و اطريفل كبير چه هرگاه طبيعت عضو مقتضى بتوليد اين حيوان شد خصوصا حب القرع و مزاج معده و غيره مناسب توليد مادهء آن باشد هرچند دفع آن كنند باز ديگر باندك سببى و اندك وقتى پديد آيند پس از ملاحظهء دراز مضاد اين حالات چاره نباشد و آنجا كه با كرم اسهال پديد آيد برگ لسان الحمل خشك كرده با عصارهء آن دادن كرمها را ضعيف كند و اندر اسهال به آسانى برآرد و طبيخ سماق هم فائده دهد و فادزهر و جدوار هم با اين آبها فائده عظيم بخشند و خربزه گرم غالب و سرده بريان كرده هم بسى نافع آيد درين اسهال و در غير اين اسهال هم و اما در اخراج كرم خورد آنچه در علاج كرم اطفال آورده باشد جمله مفيد بود شحم حنظل و قنطوريون و ملح جمله را سوده و بعصارهء برگ شفتالو سرشته فتيله بدان آلائيده برداشتن مفيد آيد و همچنين فتيله بزهره گاو و شيافى كه از نطرون و شونيز سازند برداشتن فائده تمام دهد و مغز سوخته شفتالو و مغز سوخته جوز برداشتن و اطراف مقعده را بدان آلائيدن خارش و خورده شدن آن را از كرم نافع باشد بيان حقنه كه كرم پاك سازد بگيرند به ورق و شحم حنظل و شونيز كوفته و حنا و قطران و نقط سياه اندكى درست بجوشانند و بدان حقنه كنند و غذاها در تدبير كرمها گفته شد همه اينجا نافع بود و جمله غذاهاى لزج و پرعلف بتخصيص بورانيها